Utwory

Czechow podjął w opowiadaniu temat wszechwładnej rosyjskiej biurokracji i idącego z nią w parze służalstwa, obłudy, dbania o własne prywatne korzyści. Oczumiełow to rewirowy. Liczy na to, że jeśli sprytnie wykorzysta nadarzającą się okazję i pójdzie na rękę generałowi, ten ułatwi mu zdobycie wyższej rangi, a co za tym idzie wyższego stanowiska w administracji państwowej, wyższej pensji, większych możliwości kariery. Temu zamiarowi Oczumiełow podporządkował  wszystkie swoje działania. Jest jak kameleon, gotów zawsze schlebiać urzędnikom wyższym rangą i być bezwzględnym wobec obywateli niższych stopniem. Za nic ma prawo, ważny jest urząd i stanowisko, jakie pełnią ludzie, z którymi się styka. Opowiadanie zawiera elementy komizmu – postawa Oczumiełowa śmieszy, bo sytuacja jest błaha. Strach pomyśleć, ilu ludzi podobnych do Chriukina, zostało potraktowanych niesprawiedliwie tylko dlatego, że ktoś dzięki ich krzywdzie zrobił krok do przodu w swojej karierze.

H. Balzak, malując obraz życia społeczeństwa francuskiego czasów restauracji Burbonów, poddaje go surowej ocenie. Światem ukazanym w „Ojcu Goriot” rządzą pieniądze, które niszczą wszystkie wartości oraz niweczą międzyludzkie więzy i uczucia. Pieniądz daje władzę i pozycję społeczną, ale jednocześnie prowadzi do demoralizacji jednostki (Rastignac), unicestwia więzy małżeńskie (Delfina, Anastazja), rodzinne (ojciec Goriot i jego córki), staje się przyczyną tragedii (śmierć Goriota). Uczciwy bunt przeciw takiej rzeczywistości okazuje się niemożliwy; ze złem można walczyć jedynie złem, jak to czyni jeden z bohaterów, Vautrin. Postaci stworzone przez Balzaka stanowią wytwór czasów, w jakich żyją; warunki społeczne kształtują ich osobowość i charakter. Syntezie epoki, ukazaniu typowych ludzkich zachowań człowieka czasów Restauracji (kariera Rastignaca) towarzyszy w powieści problematyka ponadczasowa, ogólnoludzka: demoralizacja jednostki (Ranstignac), niszcząca siła namiętności (Goriot), motyw buntu (Vautrin).