W opowiadaniu Czechowa rzeczywistość jest przedstawiona w sposób groteskowy (zdeformowany, wyolbrzymiający niektóre elementy, minimalizujący inne) – drobne wydarzenie przyniosło konsekwencje w postaci śmierci Czerwiakowa. Urzędnik zachowuje się niewspółmiernie do „winy” – nachalnie przeprasza, przychodzi do domu generała, cierpi, przeżywa wciąż na nowo całą sytuację, mdleje z przerażenia. To, co generał w końcu traktuje jako żart, dla Czerwiakowa staje się wykroczeniem godnym najwyższej kary. Postępuje tak w imię „szacunku dla przełożonych”. Co gorsza – urzędnik naprawdę tak myśli – idzie do domu i… umiera z rozpaczy, że Brizżałow nie dał mu wyraźnie do zrozumienia, że czuje się przeproszony i usatysfakcjonowany. W świecie przedstawionym opowiadania groteska objawia się w tym, iż zdominowany przez biurokrację świat odbija się na życiu człowieka.
H. Balzak, malując obraz życia społeczeństwa francuskiego czasów restauracji Burbonów, poddaje go surowej ocenie. Światem ukazanym w „Ojcu Goriot” rządzą pieniądze, które niszczą wszystkie wartości oraz niweczą międzyludzkie więzy i uczucia. Pieniądz daje władzę i pozycję społeczną, ale jednocześnie prowadzi do demoralizacji jednostki (Rastignac), unicestwia więzy małżeńskie (Delfina, Anastazja), rodzinne (ojciec Goriot i jego córki), staje się przyczyną tragedii (śmierć Goriota). Uczciwy bunt przeciw takiej rzeczywistości okazuje się niemożliwy; ze złem można walczyć jedynie złem, jak to czyni jeden z bohaterów, Vautrin. Postaci stworzone przez Balzaka stanowią wytwór czasów, w jakich żyją; warunki społeczne kształtują ich osobowość i charakter. Syntezie epoki, ukazaniu typowych ludzkich zachowań człowieka czasów Restauracji (kariera Rastignaca) towarzyszy w powieści problematyka ponadczasowa, ogólnoludzka: demoralizacja jednostki (Ranstignac), niszcząca siła namiętności (Goriot), motyw buntu (Vautrin).