Pierwsza część powieści, zajmująca około jednej trzeciej tekstu, stanowi wprowadzenie, które zamykają słowa: „Na tym kończy się ekspozycja tej pokątnej, ale straszliwej tragedii paryskiej”. Wprowadzenie obejmuje opis pensjonatu pani Vauquer, charakterystykę gospodyni i jej pensjonariuszy; wyeksponowanie jednego z bohaterów, Eugeniusza Rastignaca, i prezentację jego planów na przyszłość; przedstawienie ojca Goriota oraz opinii lokatorów pensjonatu na jego temat; ukazanie działać Rastignaca zmierzających do odkrycia prawdy o ojcu Goriot. Ekspozycja wprowadza czytelnika we wszystkie wątki powieści, na które składają się: historia studenta Rastignaca oraz jego życiowej kariery; rodzinne problemy ojca Goriot i wynikająca stąd tragedia bohatera; dzieje i życiowa filozofia zbiegłego galernika Vautrina. Wszystkie trzy wątki łączy osoba Rastignaca.
H. Balzak, malując obraz życia społeczeństwa francuskiego czasów restauracji Burbonów, poddaje go surowej ocenie. Światem ukazanym w „Ojcu Goriot” rządzą pieniądze, które niszczą wszystkie wartości oraz niweczą międzyludzkie więzy i uczucia. Pieniądz daje władzę i pozycję społeczną, ale jednocześnie prowadzi do demoralizacji jednostki (Rastignac), unicestwia więzy małżeńskie (Delfina, Anastazja), rodzinne (ojciec Goriot i jego córki), staje się przyczyną tragedii (śmierć Goriota). Uczciwy bunt przeciw takiej rzeczywistości okazuje się niemożliwy; ze złem można walczyć jedynie złem, jak to czyni jeden z bohaterów, Vautrin. Postaci stworzone przez Balzaka stanowią wytwór czasów, w jakich żyją; warunki społeczne kształtują ich osobowość i charakter. Syntezie epoki, ukazaniu typowych ludzkich zachowań człowieka czasów Restauracji (kariera Rastignaca) towarzyszy w powieści problematyka ponadczasowa, ogólnoludzka: demoralizacja jednostki (Ranstignac), niszcząca siła namiętności (Goriot), motyw buntu (Vautrin).